Enkhuizer Courant rubriek: "Lezers schrijven" (23-2-11)

Bevrijdingh (1)

De vergelijking van pater Peelen (NHD, 22/2) over het feest in Enkhuizen rond de bevrijding van 1572 en de vergelijking van de katholieken in die tijd met de situatie nu slaat de plank volledig mis. In 1572 kwam in Enkhuizen de regering in handen van de protestanten, die in de periode daarvoor geen vrijheid van godsdienst hadden en op de brandstapel terechtkwamen en helemaal geen 'burgers' konden worden. Dit kwam door de onderdrukking door de 'katholieke' Spaanse machthebbers. Hiervan bevrijd te zijn is reden voor een feest. De situatie waarin de katholieke kerk zich tegenwoordig bevindt, is ontstaan door misdaden door henzelf begaan jegens kinderen.

FROUWIEN SCHOONHOVEN - Enkhuizen

Bevrijdingh (2)

Terecht heeft pater Peelen zich afgevraagd of het feestje van 'Opstand ende Bevrijdingh van Enckhuijsen in 1572' feestelijk herdacht moet worden. Feit is dat er geen enkele Spaanse soldaat in Enkhuizen was of is geweest. Dus is er geen Spanjaard verjaagd. Feit is dat enkele kooplieden, bij nadering van de Geuzen, samen met werkloze zeelieden, de gekozen bewindslieden van Enkhuizen opgesloten hebben, om zichzelf daarna tot regeerders der stad uit te roepen.
De bezorgde burgemeesters van Bovenkarspel, Grootebroek en Lutjebroek, die daarna bij de nieuwe regeerders om opheldering vroegen, werden door hen gewoon belazerd. Want feit is dat deze regeerders van de stad Enkhuizen de legering van de Geuzen in hun de stad weigerden. Zij moesten hun onderkomen maar zoeken in de onbeschermde stad Grootebroeck. Dit tot grote 'droefenis' van haar inwoners. Die jarenlang moesten lijden onder de oorlogshandelingen.

G.A.SIJM - Grootebroek

Bevrijdingh (3)

In het artikel over pater Peelen lees ik dat Franciscaner monniken uit Hoorn voor het stadhuis in Enkhuizen werden opgehangen. Pater Peelen vergist zich hier. Ten eerste waren Franciscanen geen monniken. Beter is te spreken van Franciscanen of Minderbroeders-Franciscanen.
De Franciscanen zijn lang werkzaam geweest in Noord-Holland Noord. In de 15e eeuw, dus nog voor de Reformatie, hadden ze al een klooster in Alkmaar. Dat werd in 1572 door de Geuzen onder leiding van Sonoy vernield.
Vijf Minderbroeders werden gevangen genomen, als afschrikwekkend voorbeeld voor de katholieke bevolking op een wagen door de dorpen naar Enkhuizen gevoerd, en daar op 24 juni 1572 na wrede mishandeling vermoord en opgehangen. Dat vermeldt de Franciscaan Dr. Willibrord Lampen o.f.m. in zijn boek Alemaria Eucharistica (1929). Ze kwamen dus niet uit Hoorn, maar uit Alkmaar. Pas later.rond 1624, verscheen er een Franciscaan in Hoorn (pater Jacobus Tyras), geliefd bij katholiek en protestant, zoals bleek bij zijn begrafenis.

JAN LOUTER - (lid Franciscaanse Beweging) Zwaag

Bevrijdingh (4)

Pater Peter SJ peelen zou een goede figurant zijn in het historisch spel De Bevrijding van Enkhuizen op 21 mei. Want hij vertolkt precies de intolerantie van de katholieke kerk, mede oorzaak van het gedonder in de Nederlanden, bekend als de Tachtigjarige Oorlog 1568-1648. Met in de hoofdrol de liberale havenstad Enkhuizen. Met de overgang naar de prins van Oranje breidde de opstand tegen het despotische regime van de Koning van Hispanje, Filips II zich uit over West-Friesland en werd de grondslag gelegd voor de latere Republiek der Zeven Verenigde Nederland.
Ik kan de gedachtegang van de pater wel goed volgen. Want achter zijn naam staat SJ, Sociëtas Jesu, en dat is dezelfde streng religieuze orde waar Filips II zijn opvoeding heeft genoten. Dat bracht hem ertoe met alle middelen de eenheid tussen kerk en staat, met de zegen van de paus, te willen handhaven en ging over tot meedogenloze vervolging van de protestanten, bekend als de inquisitie. Men kan zeggen dat een groot deel van de Nederlandse bevolking, zowel katholiek als protestant, de politiek van Filips II afkeurde. Wat er in Enkhuizen gebeurde is illustratief voor de ontwikkeling in de katholieke kerk.
De dogmatische pastoor van de Gommarusparochie (Westerkerk) verlinkte de liberale pastoor van de parochie van St. Pancratius (Zuiderkerk). Die vluchtte in 1558 naar Emden. Na het instellen van de 'Bloedraad' door de Hertog van Alva, waarbij andersdenkenden hun leven niet meer zeker waren, kwam de grote stroom vluchtelingen op gang. Een andere groep vluchtelingen zwierf in schepen op zee. Deze watergeuzen vormden de kern van de latere sterke Nederlandse zeemacht. Door de oorlog lag de handel en scheepvaart stil en heerste hongersnood in Enkhuizen. Op 21 mei 1572 sloeg de vlam in de pan. De bevolking koos voor de Prins van Oranje en zette het Spaansgezinde stadsbestuur aan de kant. Enkhuizen was de eerste vrije stad waar de vluchtelingen naar konden terugkeren.
De kerkdienst in de Zuiderkerk, die pater Peelen voorstelt, lijkt me een goed idee. Maar dan niet om aandacht te schenken aan de tragiek van de katholieken, maar om de feestelijke terugkomst te vieren van de stadgenoten die destijds moesten vluchten voor de geloofsvervolging.

WALTER HAENT]ENS - Stadsgids en figurant 21 mei Enkhuizen

Enkhuizer Courant rubriek: "Lezers schrijven" (26-2-11)

Bevrijdingh (5)

Voor pater Peelen is er geen reden om op 21 mei de Enkhui­zer vlag uit tehangen. Hij vraagt zich af of hij de zwarte vlag zal uithangen. Reden daarvoor is het feit dat de rooms-katholieken na 1572 vele jaren derderangs burgers waren en de bevrijding van de Spanjaarden in 1572 de wraak van de calvinisten zelfs tot ophanging van de rooms-katholieken in Enkhuizen heeft geleid. Ontegenzeggelijk zwarte bladzijden.
Toen de bevolking van Enkhuizen in mei 1572 zich van het Spaanse juk had bevrijd, stelde de calvinistische overheid van Enkhuizen de Zuider- en Westerkerk ter beschikking van de hervormden.
Het artikel van pater Peelen getuigt van eenzijdigheid. Over de inquisitie geen woord. Die was bepaald niet ingesteld om voor mensen die, zoals dat heette, de nieuwe leer aanhingen de vrije godsdienst te garanderen, integendeel. Meerderen die hun nieuwe geloof niet herriepen, werden gedood.
In zijn boek 'Enkhuizen, hoeksteen van Westfriesland' schrijft dr. M.A.J. Visser onder meer: 'Hoewel Enkhuizen in 1566 van de onverkwikkelijke beeldenstorm verschoond bleef, volgden ook in Enkhuizen strengere toepassingen van plakkaten van Philips de Tweede. In 1567 kwam Alva. Een aantal burgers werd verbannen en velen vonden het verstandig in de strenge winter van 1568 over het ijs van de Zuiderzee naar Friesland uit te wijken.' Als we de geschiedenis recht willen doen, dan het hele verhaal uit de 16e eeuw.

C.SCHILDER- emeritus predikant Prot. Kerk in Nederland, Enkhuizen

Bevrijdingh (6)

Graag wil ik reageren op de reacties na mijn interview in deze krant. Natuurlijk was mijn zorg rondom het zogenoemde bevrijdingsfeest in Enkhuizen een rooms-katholiek standpunt. Maar het was wel een persoonlijke hartenkreet. Geen van mijn parochianen hoeft het met mij eens te zijn. Dat weten ze ook en vertellen ze me ook van tijd tot tijd.
Mevrouw Schoonhoven, ik doe niets af aan de verschrikkingen uit deze burgeroorlog/godsdienstoorlog tegenover protestantse broeders en zusters. Denk aan de Hugenoten in Parijs en de walgelijke moordpartij in Naarden. Mijn verdriet is echter ook waar. Denk aan Roermond, Gorcum en dus ook Enkhuizen. Ons tolerante volk werd gedwongen tot een vreselijke keuze tussen Alva of WilIem. Daarin heeft u gelijk. Wat ik echter niet kan en mag accepteren is uw opmerking over het misbruik in onze kerk. Mijn persoonlijk verdriet daarover verdient meer respect.
Tegen Jan Louter zou ik willen zeggen: er waren drie stromingen binnen de Franciscaanse beweging. Ook een strikte observantie. Ik bedoelde met monniken die laatste groep. En sorry, ze kwamen inderdaad vanuit Alkmaar.
En tegen Walter Haentjens is het misschien grappig om te vertellen dat Ignatius, stichter van de orde der Jezuïeten, zelf in het gevang heeft gezeten bij de kerkelijke inquisitie. Onze orde werd beschouwd als verdacht en protestant! En Walter, jezuïeten zijn minder streng dan je denkt. Durf eens een glas wijn met me te drinken. Tot slot: de door mij voorgestelde dienst in de Zuiderkerk is wat mij betreft bedoeld voor alle slachtoffers uit die tijd.

PATER PETER PEELEN SJ Zwaagdijk

Naschrift redactie:
met deze verzoenende reactie van pater Peelen sluiten wij deze discussie.

Bron: Enkhuizer Courant, 24 en 26 februari 2011

Zie ook:
Commentaar pater Peelen op herdenking 1572.
commentaar van Comité 1572 op pater Peelen